Kazimierz Odnowiciel i Bolesław Śmiał

Syn Mieszka II, po jego śmierci wygnany z kraju, powrócił w roku 1039. Musiał stoczyć liczne walki by odbudować państwo, najdłużej, bo aż do 1047 roku, walczył z Miecławem, samozwańczym władcą Mazowsza. Udało mu się przywrócić do Polski Śląsk, który w 1038 roku zagarnął książę czeski, Brzetysław. Kazimierz Odnowiciel zmarł w 1058 roku. Władzę przejął jego najstarszy syn, Bolesław zwany Śmiałym lub Szczodrym. Prowadził liczne wojny kierowany ambicją odbudowania silnej pozycji Polski. W sporze o inwestyturę jaki rozgorzał w zachodniej Europie poparł papieża, co pozwoliło mu uzyskać koronę. Do koronacji doszło w Gnieźnie w 1076 roku. Jednak już w 1079 roku musiał uciekać z kraju wobec buntu możnowładców. Był spowodowany prawdopodobnie sposobem, w jaki władca zarządzał krajem - a traktował go prawdopodobnie jak swoją własność, tak, jak pierwsi Piastowie. Było to o tyle nieskuteczne, że rozwijał się już feudalizm i rycerstwo bardziej niż wojnami było zainteresowane uprawianiem ziemi, a Bolesław Śmiały nie akceptował najmniejszego nawet oporu w wypełnianiu swojej woli. Bunt ów, według realcji Wincentego Kadłubka, wybuchł, bo w trakcie wyprawy na Ruś część wojaków zawróciła do kraju, woląc uprawiać ziemię aniżeli walczyć. Bolesław mocno ich za to ukarał, a następnie kazał zabić, lub zabił własnoręcznie, biskupa Stanisława ze Szczepanowa, który poparł rycerzy ukaranych przez Bolesława. Bolesław Śmiały zmarł wkrótce po wygnaniu na Węgrzech.